Loopt u nog wel eens op blote voeten?

Zoeken

Twitter feed



Natuur en gezondheid


Van buiten word je beter

Van buiten word je beter In 2001 heb ik samen met Magdalena van den Berg het essay Van buiten word je beter geschreven over positieve effecten van natuur op gezondheid. Sinds de publicatie van dit essay is 'natuur en gezondheid' het belangrijkste thema in mijn werk geworden. Mijn werkzaamheden op dit gebied variëren van experimenteel onderzoek naar de stressherstellende werking van natuur tot adviezen over de toepassing van groen in ziekenhuizen.

factsheetIn 2013 heb ik voor IVN een factsheet opgesteld met de titel 'Waarom wij natuur nodig hebben'. Deze factsheet bevat een overzicht van de belangrijkste onderzoeksresultaten. Ik geef ook regelmatig presentaties en (gast)colleges over het belang van natuur voor de gezondheid en het welzijn van mensen.
Jeugd, natuur en gezondheid

Kom je buiten spelenSteeds meer mensen maken zich zorgen over de mogelijk schadelijke effecten van het gebrek aan natuur in het moderne kinderleven. De Amerikaanse bestseller auteur Richard Louv spreekt in zijn boek het laatste kind in het bos zelfs van een 'natuurtekortstoornis' waaraan steeds meer kinderen zouden lijden. Maar in hoeverre is deze bezorgdheid terecht?

Groene kansen voor de jeugdIn 2006 en 2009 heb ik het onderzoek naar de positieve effecten van contact met natuur op de gezondheid en ontwikkeling van kinderen op een rijtje gezet in de boekjes Kom je buiten spelen en Groene kansen voor de jeugd. Het meest recente overzicht is te vinden in de factsheet jeugd, natuur, gezondheid die ik voor IVN heb opgesteld.
Factsheet jeugd, natuur gezondheid IVN Er blijkt dat er steeds meer aanwijzingen komen dat contact met natuur goed is voor de gezondheid en ontwikkeling van kinderen. Meer onderzoek blijft echter hard nodig. De weblog Natuurkind van Jolanda Pikkaart geeft actuele informatie over het belang van natuur voor de gezondheid van kinderen.
Onderzoeksprojecten kind en natuur

AlterraRapport 1600 Samen met Roderik Koenis en Magdalena van den Berg heb ik het speelgedrag van kinderen in een natuurlijke speeltuin, de Woeste Weide in Sliedrecht, vergeleken met het speelgedrag van dezelfde kinderen in een sporthal. De kinderen vertoonden meer gevarieerd en meer creatief en exploratief speelgedrag in de natuurlijke speelomgeving dan in de sporthal. Lees meer over het onderzoek in het rapport of de folder.
Samen met Marlon van der Waal heb ik de effecten van deelname van schoolkinderen aan het natuurbelevingsprogramma Het Bewaarde Land in Baarn onderzocht. Uit de resultaten van dit onderzoek blijkt dat deelname aan het Bewaarde Land Programma een positieve invloed heeft op het emotioneel welzijn en de stemming.

Met Liselotte Breitenstein en Esther de Hek heb ik de effecten van natuur op kinderen met ADHD in kaart gebracht.actief Uit verkennend onderzoek op de zorgboerderij van de Stichting Ojee ADHD van Astrid en Hans de Ruiter blijkt dat kinderen met ADHD beter functioneren en minder probleemgedrag vertonen in een natuurlijke dan in een stedelijke omgeving. Experimenteel onderzoek laat zien dat een natuurlijke omgeving kinderen met ADHD een voordeel biedt bij het uitvoeren van complexe taken die een beroep doen op executieve functies, terwijl een niet-natuurlijke, prikkelarme omgeving een voordeel biedt bij het uitvoeren van simpele verbale en visuele geheugentests. Download het rapport
schoolplein Met Sjerp de Vries en andere Wageningse onderzoekers heb ik de effecten van het vergroenen van schoolpleinen onderzocht. Er blijkt dat een geslaagde groene herinrichting van schoolpleinen gepaard gaat met een verbetering van het sociale klimaat. Als ze het plein na de vergroening aantrekkelijker vinden, dan maken de kinderen minder ruzie en zijn ze aardiger voor elkaar. Lees meer over het onderzoek op de project website.

groene wandOp twee scholen in de gemeente Haarlemmermeer heb ik samen met studenten van het Wellant College onderzocht wat een groene wand met levende planten met kinderen doet. Er blijkt dat kinderen enthousiast zijn over de planten aan de muur, en zelf veel positieve veranderingen door de planten ervaren. Daarnaast zijn er in de groepen met plantenwand, in vergelijking met controlegroepen, ook meetbare positieve veranderingen in de de concentratie en de waardering van het lokaal. Lees meer over het onderzoek op IntoGreen.nl of download het rapport.

Lopend onderzoek
Op dit moment ben ik samen met Dieuwke Hovinga, Jolanda Maas en Janke Wesselius betrokken bij een meerjarig (2013-2017) onderzoek naar de 'leer'kracht van groene schoolpleinen.
Vitamine G: Groen in de leefomgeving

Vitamine G is een meerjarig, landelijk onderzoeksprogramma naar de relatie tussen natuur en gezondheid. Het programma is uitgevoerd in de periode 2005-2009 met behulp van een subsidie van NWO/GaMON. logo Vitamine GIn de naam staat de 'G' voor het groen om ons heen en 'Vitamine' voor de positieve effecten van dat groen op de gezondheid. Het programma bestond uit drie deelprojecten, van landsdekkende analyses (Vitamine G1, promotieonderzoek Jolanda Maas) tot analyses van relaties tussen groen en gezondheid in wijken (Vitamine G2) en onderzoek naar de gezondheidsbaten van volkstuinen (Vitamine G3).
Het proefschrift van Jolanda Maas is in februari 2009 verschenen. Uit haar onderzoek blijkt dat de aanwezigheid van groen in de woonomgeving positief samenhangt met zowel de zelfgerapporteerde gezondheid als met het soort klachten dat geregistreerd wordt bij huisartsen. actiefZo hebben mensen die in een groene omgeving wonen minder last van depressie, astma of diabetes. De resultaten van het deelproject Vitamine G2 zijn samengevat in de brochure groen en gezondheid van stadsbewoners. Op 29 september 2009 is in het kader van de Groene Maand van IVN een afsluitende bijeenkomst van het Vitamine G project georganiseerd in Kasteel Groeneveld in Baarn. Speciaal voor deze bijeenkomst is een handout met een samenvatting van het Vitamine G project gemaakt. In mei 2012 is een overzichtsartikel verschenen in het tijdschrift Annals of the Association of American Geographers.

Healing environments

Vanuit Amerika komen succesverhalen over het effect van 'healing environments'. Dit soort ziekenhuizen zou het genezingsproces bevorderen. Maar werkt het echt? healing environmentsIn het boekje health impacts of healing environments uit 2005 heb ik voor het eerst geprobeerd om het 'harde' bewijs te scheiden van het 'zachte' bewijs. Dit boekje geeft een overzicht van onderzoek naar de heilzame effecten van groen (inclusief planten), daglicht, stilte en frisse lucht in ziekenhuisomgevingen. In een artikel dat ik samen met Rianne Ekkelboom en Frans Jaspers voor ZM magazine heb geschreven worden de resultaten van de review samengevat. In een artikel in Gezond Nu kun je meer lezen over helende gebouwen.
AlterraRapport1371 In het rapport Ontwerpen met groen voor gezondheid wordt de kennis over de invloed van groen op gezondheid en welzijn samengevat in zes thema's die relevant zijn voor het ontwerp en de inrichting van ziekenhuizen en zorginstellingen. Elk thema wordt vertaald in een beperkt aantal ontwerprichtlijnen voor de toepassing van groen in healing environments.
In 2009 hebben studenten van Wageningen Universiteit onderzoek gedaan naar de mogelijkheden om een afdeling voor radiotherapie van een Nederlands ziekenhuis meer het karakter van een 'healing environment' te geven. healing environment mc haaglandenDe uitkomsten laten zien dat met relatief weinig middelen veel verbetering kan worden bereikt, ook in oudere ziekenhuizen zoals MC Haaglanden in Den Haag met weinig budget voor het onderhoud en renovatie van de gebouwen.
Beter de kunst van gezondheid Voor de kunstmanifestatie Beter, de kunst van gezondheid heb ik meegewerkt aan onderzoek naar de effecten van kunst en natuur op patiënten die een bestralingsbehandeling ondergingen (download artikel) en patiënten bij wie een spieronderzoek werd gedaan (download artikel). Patiënten blijken liever te kijken naar afbeeldingen van natuur dan naar echte kunst, er zijn weinig aanwijzingen dat 'echte kunst' een toegevoegde waarde heeft voor het welzijn van patiënten in ziekenhuizen en opzichte van 'placebo kunst'.
Lopend onderzoek
ontwerp paviljoen Bart van der Salm Op dit moment ben ik samen met de Vrije Universiteit van Amsterdam en IVN betrokken bij een meerjarig (2015-2019) onderzoeksprogramma naar Groen in en rond ziekenhuizen, met co-financiering van de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Eén van de eerste interventies die we op dit moment onderzoeken is de chemotuin bij Ziekenhuis Tergooi in Hilversum.
Groene zorg

Steeds meer zorgverleners nemen hun cliënten mee naar buiten, in plaats van binnen tussen vier muren te blijven. Beter de kunst van gezondheidDe notitie Groen in de Zorg geeft een overzicht van het snel groeiende aanbod aan groene zorg in Nederland. De inventarisatie maakt deel uit van het project Natuur als therapie van De Friesland Zorgverzekeraar.Het project bestaat uit vier onderdelen: een survey onder 1000 Nederlanders, een experiment in een Virtual Reality omgeving, een quick-scan inventarisatie van groene zorg in Nederland, en een evaluatie van het wandelcoach programma van Het Coach Bureau van Hilde Backus.
Tuinieren, een krachtige multivitamine G

actief in de tuin In de tuin komen veel werkzame ingrediënten van groen samen: ontspanning, gezonde buitenlucht, lekker in beweging zijn. Tel daarbij op het oergevoel van 'handen in de aarde', en de voldoening van het opeten van je eigen oogst, en je hebt de beste multivitamine G die je kunt bedenken. Lees het artikel in Tuinjournaal, 31/3, september 2014.
In het kader van het Vitamine G onderzoeksprogramma heb ik samen met Mariëtte Custers en Marijke van Winsum-Westra verschillende onderzoeken gedaan naar de relatie tussen tuinieren en gezondheid. logeerhuisje Amstelglorie In een veldexperiment op volkstuincomplex Amstelglorie hebben we gemeten dat tuinieren leidt tot een grotere afname van het stresshormoon cortisol dan een passieve activiteit binnenshuis. Het onderzoek is gepubliceerd in het tijdschrift Journal of Health Psychology. Er is ook een Nederlandstalig rapport, getiteld 'Natuur, stress en cortisol'.
In een ander onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Environmental Health, hebben we met behulp van een vragenlijst de gezondheid van 121 bezitters van een volkstuin vergeleken met die van 63 'buren' die in dezelfde straten woonden als de tuinders maar zelf geen volkstuin hadden. de UithofEr blijkt dat volkstuinders, jong en oud, in de zomerperiode meer bewegen dan hun buren in de controlegroep. Tuinders van 62 jaar en ouder scoren bovendien op alle maten voor gezondheid en welzijn beter dan hun leeftijdsgenoten zonder volkstuin. In de eerste maand na publicatie stond het artikel op nr. 1 in de top 20 van de meest gedownloade artikelen van het tijdschrift Environmental Health. Een samenvatting van het onderzoek is te lezen in de Nederlandstalige brochure.
Wie zelf graag een gezondheidsbevorderende tuin of andere buitenruimte wil laten aanleggen kan hiervoor onder meer terecht bij Joke Bloksma, Mariëtte Verlaan of Martin Knol van ESPACE.
Verder lezen?

forests, trees and human health Voor het boek 'Forest, trees, and human health' van uitgeverij Springer hebben onderzoekers uit 22 Europese landen hun kennis over natuur en gezondheid gebundeld. Eén van de hoofdstukken geeft een overzicht van het onderzoek naar de psychische gezondheidseffecten van natuur.
Environmental psychology: An introduction Het boek Environmental psychology: An introduction (Wiley-Blackwell, 2012) dat ik samen met Linda Steg en Judith de Groot heb samengesteld, geeft een toegankelijke inleiding op de belangrijkste onderzoeksthema's in de omgevingspsychologie. Het boek bevat ook twee hoofdstukken over health benefits of nature en restorative environments.
Op de Canadese website The Benefits Hub is een uitgebreid overzicht van evidence voor de baten van recreatieve activiteiten te vinden, met een apart overzicht van actueel onderzoek naar de baten van greenspace.