savanne

Zoeken

Twitter feed



Belevingsonderzoek


De charme van de savanne

Serengeti savanne in Africa Natuurbeleving is een boeiend fenomeen. Toch wordt er nog niet zo heel lang onderzoek naar gedaan. De eerste empirische onderzoeken dateren van rond 1970. Een van de eerste bevindingen uit dat onderzoek was dat natuurlijke omgevingen zeer positieve reacties in mensen oproepen, en veel hoger worden gewaardeerd dan stedelijke omgevingen. Deze liefde voor natuur wordt ook wel aangeduid met de term 'biophilia'. Biophilia hypothesisVolgens de biophilia-hypothese, ontwikkeld door E.O. Wilson, is de liefde van mensen voor natuur het resultaat van een biologisch evolutieproces, dat zich grotendeels heeft voltrokken in de tijd dat onze voorouders in de Oostafrikaanse savanne leefden. Deze hypothese wordt ondersteund door onderzoek waaruit blijkt dat mensen een sterke voorkeur hebben voor half-open, savanne-achtige landschappen die zowel de mogelijkheid bieden om te schuilen als om te verkennen. Het artikel De charme van de savanne gaat dieper in op deze voorkeur voor savanne-achtige omgevingen.
Zin en onzin van de biophilia hypothese

Biophilic architecture gardens by the bay in Singapore De veronderstelling dat landschaps-voorkeuren evolutionair bepaald zijn is zeker niet onomstreden (zie bijvoorbeeld het artikel Is love for green in our genes?). Toch lijken er er al met al zeer sterke aanwijzingen te zijn dat mensen een aangeboren voorliefde hebben voor natuur, en dan met name voor bepaalde natuurlijke vormen en landschapsconfiguraties die een hoge overlevingswaarde hebben. De Vlaamse filosoof Yannick Joye vindt het dan ook zeer zorgelijk dat er in moderne stedelijke omgevingen steeds minder mogelijkheden zijn tot contact met de natuur. Hij pleit er daarom voor om veel meer gebruik te maken van natuur in het ontwerp van gebouwen en stedelijke omgevingen. > lees verder

Los van de vraag of de liefde voor natuur al dan niet is aangeboren, blijft het een empirisch feit dat er sterke overeenkomsten in landschapsvoorkeuren zijn. Het Planbureau voor de leefomgeving heeft deze kennis gebruikt voor het ontwikkelen van het BelevingsGIS, een model voor het voorspellen van de schoonheid van het Nederlandse landschap.

Ruig of verzorgd?

Individual differences in the aesthetic evaluation of natural landscapes Er zijn ook verschillen in landschapsvoorkeuren. Deze verschillen heb ik onderzocht in mijn proefschrift uit 1999. De belangrijkste conclusie is dat sommige mensen de voorkeur geven aan ruige natuur, terwijl anderen meer van verzorgde natuur houden. Deze verschillen hangen samen met persoonskenmerken, zoals opleidingsniveau en behoefte aan structuur. Een overzicht van de belangrijkste individuele verschillen in voorkeuren voor ruige en verzorgde natuur is te vinden in het artikel New wilderness in The Netherlands. Na mijn promotieonderzoek heb ik samen met Sander Koole het mysterie van verschillen in voorkeuren voor ruige en verzorgde natuur verder ontrafeld. Het resultaat hiervan is te lezen in het artikel Lost in the wilderness uit 2005. Kort samengevat komen onze bevindingen er op neer dat mensen die van ruige natuur houden beter zijn in het onderdrukken van de negatieve betekenissen van ruige natuur, zoals dood en verderf, waardoor ze meer kunnen genieten van al het positieve dat ruige natuur te bieden heeft. Zie het hoofdstuk Ambivalence towards nature and natural landscapes uit 2012 voor een samenvatting van deze theorie. Een onderzoek onder volkstuinders laat zien dat individuele verschillen in voorkeuren voor ruige en verzorgde natuur ook van toepassing zijn op (volks)tuinen.
Beleving van bossen

zin en onzin van houtproductie in Nederland Er is in Nederland al enige tijd een discussie aan de gang over hoe we onze bossen het beste kunnen beheren. Terreinbeheerders voeren samen met overheden en burgers felle debatten over de zin en onzin van houtkap en het al dan niet laten liggen van dode bomen en rottende kadavers. In het artikel Weelderig of wild: de invloed van beheersmaatregelen op bossen bespreek ik inzichten uit belevingsonderzoek die terreinbeheerders kunnen benutten om greep te krijgen op vragen over bosbeheer.

In 2002 hebben we de belevingswaarde van parken en bossen die beplant zijn volgens de integrale beplantingsmethode vergeleken met die van parken en bossen die op traditionele wijze zijn aangelegd. Belangrijkste resultaat van dit onderzoek was dat de integrale beplantingsmethode in de ogen van het publiek niet zozeer leidt tot mooiere, maar wel tot veiliger bossen en parken.
Natuur en kind

Kinderen in de natuur Jeugdervaringen in de natuur vormen vaak een levenslange bron van inspiratie. Kinderen vormen dan ook een belangrijke doelgroep in het belevingsonderzoek. Kees Both is in Nederland één van de belangrijkste experts op het gebied van de grote betekenis van natuur voor kinderen. Wie meer wil weten over dit onderwerp, raad ik dan ook aan om de toegankelijk geschreven artikelen van Kees te bekijken. Een door hem zelf gemaakt overzicht van zijn werk is hier te vinden. Veel van zijn artikelen zijn te downloaden via Springzaad.nl. Klik hier voor een recente publicatie van Kees Both over angst voor spinnen.

Angst voor de natuur

dood doet leven Natuur is niet alleen maar mooi; natuur kan ook eng en bedreigend zijn. Wie wel eens verdwaald is in een bos of oog in oog heeft gestaan met het rottende kadaver van een dood dier weet wel wat ik bedoel. Veel mensen schamen zich voor hun natuurangst en doen er lacherig over. Daardoor blijft angst voor natuur vaak verborgen. In opdracht van het Innovatienetwerk Groene Ruimte en Agrocluster heb ik een essay geschreven over de verborgen angst voor natuur en de mogelijke implicaties hiervan voor beleid en samenleving. Het essay is besproken in een artikel in de regionale dagbladen.

Samen met Marlien ter Heijne heb ik enkele wetenschappelijke studies gedaan naar angstige ervaringen van mensen in de natuur. Deze studies zijn gepubliceerd in het tijdschrift Landschap en the Journal of Environmental Psychology . In deze publicaties komen ook de meer spirituele ervaringen die mensen juist in enge natuur kunnen hebben aan de orde. In een artikel in Onverwacht Nederland, het magazine van Staatsbosbeheer, worden de resultaten van de studies samengevat. De belangrijkste boodschap is dat angst voor natuur ook op een positieve manier kan worden ingezet in het natuurbeleid, door mensen te stimuleren om de confrontatie met hun diepgewortelde natuurangst te overwinnen. Dit kan echter alleen wanneer mensen voldoende kennis en vaardigheden hebben om op een verstandige manier om te gaan met natuurrisico's.
Bebouwde omgeving

leefkwaliteit stationsgebied Utrecht Kennis over natuurbeleving biedt ook aanknopingspunten voor ontwerp en inrichting van de bebouwde omgeving. Samen met Prof. Anne Beer uit Sheffield en Dr Ronald Hamel van de Universiteit van Amsterdam heb ik een analyse gemaakt van leefbaarheidsaspecten van het stationsgebied in Utrecht in het kader van de uitvoering van het Masterplan voor dit gebied (zie ook het artikel in het tijdschrift Groen). Verder heb ik voor een masterclass over groen-grijze knooppunten een advies geschreven over het ontwerpen van snelwegen op basis van de beleving van de automobilist.
Stoomcursus

stoomcursus natuurbeleving De powerpointpresentatie stoomcursus natuurbeleving geeft een beknopt overzicht van onderzoek naar natuurbeleving, inclusief een conceptueel kader en enkele voorbeelden van toepassingen. De presentatie is toegespitst op de interesses van bosbeheerders, maar is ook voor een breder publiek geschikt.
Verder lezen

Een Nederlandstalig overzicht van onderzoek naar natuur- en landschapsbeleving is te vinden in de Vakreview omgevingsychologie van Arjen Buijs. Het hoofdstuk over scenic beauty uit het boek Environmental psychology: An introduction geeft een beknopt Engelstalig overzicht van de literatuur. In het proefschrift van Riyan van den Born kun je meer lezen over natuurbeelden van "gewone mensen".